Suriye, 2011’de başlayan Arap Baharı hareketlerinden bu yana tarihinin en büyük siyasi ve toplumsal krizlerinden birini yaşamaktaydı. Ancak 2024 yılında yaşanan bir dizi olay, Suriye’nin geleceğini yeniden şekillendirdi. Suriyeli muhaliflerin Şam’ı ele geçirerek Başar Esad rejimini devirmesi, hem ülke için hem de bölge siyaseti için tarihi bir dönüm noktası oldu.
Tarihi Arka Plan
Suriye iç savaşı, rejim yanlısı gruplarla muhaliflerin çok cepheli bir çatışması olarak on yıldan fazla bir süre boyunca devam etti. Bu süreçte muhalif gruplar zaman zaman ciddi kazançlar elde etse de, Şam gibi stratejik öneme sahip bölgelerde önemli bir ilerleme kaydedememişlerdi. Ancak, uluslararası desteğin artması ve sahadaki çeşitli muhalif grupların koordinasyonunu geliştirmesi, 2023 sonlarında bir oyun değiştirici faktör oldu.
Şam’ın Ele Geçirilmesi
2024 Ocak ayında başlayan Şam Operasyonu, muhalif grupların bugüne kadar düzenlediği en büyük ve en organize askeri harekât olarak dikkat çekti. Operasyonun öne çıkan aşamaları şu şekildeydi: Muhalifler, Şam’ı kuzey ve güney eksenlerinden kuşatarak rejimin lojistik hatlarını kesmeyi başardı. Mezzeh Askeri Havaalanı, Cumhuriyet Muhafızları Karargahı ve Baas Partisi’nin ana binaları gibi Şehrin kritik noktaları, muhaliflerin kontrolüne geçti. Muhaliflerin ilerlemesiyle birlikte Şam halkı, rejim yanlısı güçlere karşı ayaklanarak isyanı destekledi. Bu durum, şehirdeki rejim kontrolünü hızla zayıflattı. Şam’daki şiddetli çatışmalardan sonra Başar Esad ve önde gelen rejim yetkilileri, ülkeden kaçmak zorunda kaldı. Önce Lazkiye’ye, oradan da bilinmeyen bir yurt dışı bölgeye gittiği bildirildi.
Rejimin Düşüşü Sonrası
Esad rejiminin çökmesi, hem Suriye’de hem de bölgede önemli etkiler yarattı:
- Geçici Hükümetin Kurulması: Muhalif liderler, uluslararası toplumun desteğiyle bir geçici hükümet oluşturarak siyasi geçiş sürecini başlattı.
- Uluslararası Destek: Batı ülkeleri, Türkiye ve Arap Ligi, yeni yönetimi tanıyarak yeniden yapılandırma süreci için şartlı yardım paketleri açıkladı.
- Halkın Beklentileri: Yıllarca süren savaş ve yıkım nedeniyle Şehirde yaşayan insanlar, yeniden yapılanma ve barış konusunda yüksek beklentilere sahip.
- Güvenlik Sorunları: Rejimin dağılmasıyla birlikte ortaya çıkan güvenlik boşluğu, yerel ve uluslararası güçler için bir meydan okuma oluşturdu.
Sonuç
Suriyeli muhaliflerin Şam’ı ele geçirerek Başar Esad rejimini devirmesi, bölge siyaseti açısından bir milat niteliği taşıyor. Bu tarihi zafer, Suriye’nin yeniden inşa edilmesi ve bölgede kalıcı bir barışın sağlanması için yeni fırsatları beraberinde getiriyor. Ancak bu sürecin başarıya ulaşması, hem yerel hem de uluslararası aktörlerin işbirliğine bağlı olacak.
Suriye İç Savaşı: Kronolojik Bir Bakış
- 2011: Halk Ayaklanması
Mart 2011’de Deraa’da başlayan protestolar, Esad rejiminin sert müdahaleleriyle tüm ülkeye yayıldı. Barışçı protestolar yerini çatışmalara bırakırken, rejim ve muhalefet arasındaki gerginlik silahlı bir iç savaşa evrildi. - 2012-2013: Muhalefetin Güçlenmesi
Suriye Ulusal Koalisyonu’nun kurulması ve çeşitli silahlı grupların rejime karşı savaşa katılması, çatışmanın şiddetini artırdı. Aynı zamanda, El Nusra ve IŞİD gibi radikal gruplar sürece dahil oldu. - 2014: IŞİD’in Yükselişi
IŞİD, Suriye’de Rakka’yı ele geçirerek kendisini “Halifelik” ilan etti. Bu durum, ABD önderliğindeki koalisyonun hava saldırıları başlatmasına yol açtı. - 2015: Rusya’nın Müdahalesi
Rusya, Esad rejimine destek vermek için hava saldırılarına başladı. Bu, rejimin güç kazanmasını sağlarken savaşın dengelerini değiştirdi. - 2016-2019: Saha Kontrolü ve İnsani Kriz
Halep’in rejim tarafından ele geçirilmesi, savaşın kilit noktalarından biri oldu. Aynı zamanda, Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyine yönelik harekatları Fırat Kalkanı, Zeytin Dalı ve Barış Pınarı gibi operasyonlarla gerçekleşti. - 2020 ve Sonrası: Durağan Süreç
İdlib, savaşın odak noktalarından biri olmaya devam ederken, uluslararası aktörler arasındaki diplomatik girişimler artış gösterdi. Ancak, savaş tamamen sona ermedi ve insani kriz derinleşti.